31.10.2026
Technologia otwiera przed ludzkością nowe możliwości, ale jednocześnie stawia pytania o granice postępu, trwałość wartości i przyszłość człowieczeństwa. Czy w świecie narastających kryzysów potrafimy nadal stawiać człowieka w centrum uwagi? Te zagadnienia stały się przedmiotem refleksji uczestników XVII Kongresu „Jeden świat – wiele kultur” w Bydgoszczy.
Sztuczna inteligencja, wojny, polaryzacja społeczna i przemiany kulturowe sprawiają, że pytanie o przyszłość człowieka nabiera szczególnego znaczenia. Rozwój technologiczny zmienia sposób, w jaki pracujemy, zdobywamy wiedzę i komunikujemy się z innymi. Nie rozstrzyga jednak sam z siebie, co jest dobre, sprawiedliwe i naprawdę służy człowiekowi. Odpowiedzi na te pytania wymagają nie tylko wiedzy, ale także refleksji nad wartościami, odpowiedzialnością i godnością osoby ludzkiej.
Właśnie wokół tych zagadnień koncentrowały się obrady XVII Kongresu „Jeden świat – wiele kultur”, który odbył się 23–24 października w Akademii Kujawsko-Pomorskiej w Bydgoszczy. Hasło tegorocznego spotkania – „Przyszłość człowieczeństwa: między technologią, kryzysami a zmianą kulturową” – wyznaczyło przestrzeń do rozmowy przedstawicieli różnych dyscyplin naukowych i kultur. W wydarzeniu uczestniczyło 111 prelegentów z 15 krajów, reprezentujących uczelnie i instytuty naukowe z Polski i zagranicy.
Otwierając Kongres, rektor Akademii Kujawsko-Pomorskiej prof. AKP, dr Helena Czakowska podkreśliła, że jego idea od początku opiera się na spotkaniu różnych tradycji, doświadczeń i sposobów rozumienia świata. Przywołała słowa filozofa Hansa-Georga Gadamera: „Kto chce zrozumieć, musi być gotowy, aby pozwolić, by coś zostało mu powiedziane”. To przypomnienie, że prawdziwy dialog wymaga czegoś więcej niż przedstawiania własnych racji – potrzebne są również otwartość i gotowość do słuchania.
Rektor zwróciła uwagę, że współczesne kryzysy – dotyczące bezpieczeństwa, gospodarki, relacji społecznych czy zaufania do instytucji – wzajemnie na siebie oddziałują. Nie można zatem rozpatrywać ich w oderwaniu od siebie ani pomijać człowieka, którego bezpośrednio dotykają ich konsekwencje. „Potrzebujemy wiedzy, ale również mądrości. Potrzebujemy innowacji, ale także odpowiedzialności” – podkreśliła, wskazując, że rozwój gospodarczy nie może przesłaniać godności człowieka i jego potrzeby przynależności.
To ważna perspektywa także w dyskusji o sztucznej inteligencji. Technologia może wspierać edukację, medycynę i wiele dziedzin życia, ale jej zastosowanie rodzi pytania o odpowiedzialność za podejmowane decyzje, rolę ludzkiej wiedzy i znaczenie osobistego zaangażowania. W sesji plenarnej zagadnienie to podjęły prof. Vaida Bartkute-Norkuniene i dr Vitalija Bartuševičienė z litewskiej Utenos kolegija, przedstawiając wyniki badań nad motywacją studentów i rozwojem kompetencji związanych ze sztuczną inteligencją w szkolnictwie wyższym.
Perspektywę chrześcijańską w międzynarodowej debacie reprezentował ks. prof. Roberto Regoli, prezydent Fundacji Watykańskiej Joseph Ratzinger – Benedykt XVI, który podjął temat Kościoła katolickiego w spolaryzowanym świecie. Samo zagadnienie wskazuje na aktualność pytania o miejsce Kościoła w rzeczywistości naznaczonej podziałami i napięciami. Chrześcijańska refleksja nad człowiekiem przypomina, że nie można sprowadzać jego wartości do użyteczności, osiągnięć czy możliwości technologicznych.
Prof. dr hab. Witold Stankowski z Uniwersytetu Jagiellońskiego rozważał miejsce wartości ludzkich wobec celów zrównoważonego rozwoju, nowoczesnych technologii i kryzysów społeczno-politycznych. Z kolei prof. dr hab. Łukasz Jureńczyk z Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy analizował wojnę w Ukrainie jako czynnik pogłębiający wielowymiarowe kryzysy i przyspieszający technologiczne przemiany konfliktów zbrojnych. O innym wymiarze odpowiedzialności mówił prof. dr hab. n. med. Janusz Kowalewski, dyrektor Centrum Onkologii w Bydgoszczy, przedstawiając wykonywanie zawodu, szczególnie medycznego jako powinność wobec drugiego człowieka, wymagającą ciągłego doskonalenia i poszanowania wartości. Natomiast prof. Pavol Struhár z Uniwersytetu Trenczyńskiego Alexandra Dubečka na Słowacji podjął problem współczesnych dylematów demokracji, w tym napięcia między wolnością wypowiedzi a ochroną demokratycznych instytucji.
Różnorodność tych zagadnień pokazuje, jak wiele wymiarów ma dziś pytanie o przyszłość człowieka. Dotyczy ono zarówno bezpieczeństwa i ładu społecznego, jak i edukacji, pracy, odpowiedzialności zawodowej oraz ochrony podstawowych wartości.
Kongres „Jeden świat – wiele kultur”, organizowany od 2010 roku przez Akademię Kujawsko-Pomorską we współpracy z Fundacją Watykańską Joseph Ratzinger – Benedykt XVI oraz instytucjami samorządowymi, przypomina o potrzebie spotkania ponad granicami kultur i dyscyplin. Nie chodzi o zacieranie różnic, lecz o próbę ich zrozumienia i poszukiwanie tego, co służy wspólnemu dobru.
W świecie, w którym coraz większe znaczenie mają szybkość, skuteczność i technologiczne możliwości, szczególnie ważne pozostaje pytanie o człowieka i wartości, którymi kieruje się w swoich wyborach. Postęp może ułatwiać życie, ale nie zwalnia z odpowiedzialności za jego kierunek. Potrzebujemy więc nie tylko nowych rozwiązań, lecz także mądrości pozwalającej ocenić ich konsekwencje. Bo przyszłość człowieczeństwa zależy nie tylko od tego, co potrafimy stworzyć, ale również od tego, czemu zdecydujemy się służyć.
BPDB/MJ
Nadesłała: Anna Ligman – AKP
